Verkenner Mooiman stuurt eindverslag aan Zoetermeerse gemeenteraad

In dit artikel:

Jeremy Mooiman, gevraagd door de PVV op 24 maart 2026 om als verkenner op te treden, heeft zijn bevindingen gepresenteerd over de mogelijkheden voor het vormen van een nieuw college in Zoetermeer. Alle twaalf fracties in de gemeenteraad gingen in op zijn uitnodiging. De raad werd op 1 april geïnstalleerd; Mooiman benadrukt dat de stad als derde gemeente van Zuid‑Holland voor belangrijke opgaven staat en bestuurlijke stabiliteit nodig heeft.

Kernanalyse verkiezingsuitslag
- Opkomst was laag: 46,9% (een daling ten opzichte van 2022 en onder het landelijke gemiddelde).
- De PVV groeide van twee naar zes zetels en werd daarmee de grootste partij.
- Partijen zonder landelijk verband verloren zetels (van 15 naar 9), een afwijking van de landelijke tendens.
Raadsleden verklaren deze uitslag mede door afstand tussen inwoners en bestuur en door gebeurtenissen in de raad vlak voor de verkiezingen. De unanieme motie om de democratiseringsagenda voort te zetten ziet Mooiman als startpunt voor herstel van vertrouwen.

Gedeelde inhoudelijke prioriteiten
Elke partij noemde drie belangrijkste prioriteiten; woningbouw emergeerde als het meest breed gedeelde onderwerp. Zoetermeer kan bijdragen aan het landelijk woningtekort. Andere veelgenoemde thema’s: veiligheid (ook huiselijk geweld en femicide), bestaanszekerheid, inclusie, leefbaarheid bij groei, behoud van groen, verbetering openbaar gebied, betaalbare lasten voor inwoners en betere inspraak.

Ruimte voor samenwerking en politieke verhoudingen
Het vormen van een meerderheid met de PVV als grootste partij is volgens Mooiman complex door een diffuus politiek landschap. Situatie partijen:
- GL‑PvdA sluit coalitie met PVV uit.
- VVD ziet inhoudelijke aanknopingspunten met PVV.
- LHN, PDvZ en Zoetermeer Vooruit staan open voor gesprekken maar willen geen initiatief nemen.
- 50PLUS ziet geen collegedeelname; Zó! Zoetermeer en SP sluiten samenwerking met PVV uit.
- D66, CDA en CU‑SGP vinden samenwerking met PVV onwaarschijnlijk vanwege verschillen, al constateert de verkenner dat er geen onoverbrugbare inhoudelijke punten tussen hen en andere partijen naar voren kwamen.
Een belangrijk principieel obstakel voor meerdere partijen betreft uitspraken van de PVV over asielopvang.

Advies en vervolgstappen
Mooiman adviseerde de PVV een inhoudelijke aanzet uit te werken rond veelgenoemde thema’s: wonen, veiligheid, bestaanszekerheid, openbaar gebied, lasten voor inwoners en asielopvang, inclusief de gewenste bestuursstijl en toon. De PVV leverde zo’n aanzet aan en vroeg hem deze als bijlage bij zijn verslag te voegen. Volgens Mooiman biedt die aanzet aanknopingspunten voor gesprekken en maakt zij helder hoe de PVV een coalitie wil invullen.

Aanbeveling: voortzetting van coalitievorming op basis van inhoud, met de PVV‑aanzet als eerste stap. Mooiman is van mening dat op die manier een stabiele meerderheidscoalitie die recht doet aan de verkiezingsuitslag mogelijk is. Hij biedt aan het verslag nader toe te lichten als de raad dat wenst.

Kort contextueel kader: in de Nederlandse gemeentelijke formatie is de verkenner de gebruikelijke eerste stap om coalitiekansen te onderzoeken en inhoudelijke overeenkomsten en belemmeringen in kaart te brengen; dit verslag is die verkenningsfase voor Zoetermeer.